„Zadania samorządów zawodowych w tworzeniu warunków do wykonywania prawniczych zawodów zaufania publicznego”, Toruń, 5 grudnia 2025 r.
W dniu 5 grudnia 2025 r. w czytelni Biblioteki Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu odbyła się VII edycja Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej Prawniczych Zawodów Zaufania Publicznego. Tegoroczna edycja wydarzenia została poświęcona zagadnieniu zadań samorządów zawodowych w tworzeniu warunków do wykonywania prawniczych zawodów zaufania publicznego. Spotkanie zgromadziło przedstawicieli nauki i praktyki, którzy podjęli się wygłoszenia interesujących wystąpień oraz udziału w ciekawej i inspirującej dyskusji. Konferencję zorganizowała Katedra Prawa Administracyjnego.
Zaproszonych gości oraz uczestników konferencji przywitał kierownik Katedry Prawa Administracyjnego (i jednocześnie kierownik naukowy konferencji) dr hab. Piotr Rączka, prof. UMK, według którego dotychczasowe sześć edycji wydarzenia pokazało, że konferencja poświęcona zagadnieniom związanym z wykonywaniem prawniczych zawodów zaufania publicznego jest okazją do wymiany doświadczeń oraz wyrażenia prognozowanych i oczekiwanych zmian w obowiązujących regulacjach prawnych. Podkreślił, że niesłabnące zainteresowanie wskazuje na istotność podejmowanego tematu, tegoroczna konferencja poświęcona zaś jest zagadnieniu ważnemu z punktu widzenia zmian zachodzących w społeczeństwie, nowych wyzwań, których podejmują się przedstawiciele prawniczych zawodów zaufania publicznego, rosnącego dostępu do nowoczesnych technologii oraz perspektyw rozwoju korporacji prawniczych. Wskazał, że problemy te nie dotyczą wyłącznie poszczególnych przedstawicieli prawniczych zawodów zaufania publicznego, ale przede wszystkim samorządów. To one tworzyć mają warunki do rozwoju i odpowiadać na wciąż zmieniające się potrzeby rynku, potrzeby klienta i przyspieszającej rzeczywistości technologicznej, w jakiej przedstawiciele prawniczych zawodów zaufania publicznego muszą pracować. Odwołał się także do kryzysu, który dotyka wspomniane korporacje, a także rosnącej konkurencji na rynku usług prawniczych. Następnie podziękował organizatorom konferencji – pracownikom Katedry Prawa Administracyjnego oraz pracownikom Biblioteki Wydziału Prawa i Administracji.
Następnie głos zabrała dr Jagoda Jaskulska, prodziekan ds. rozwoju i organizacji Wydziału Prawa i Administracji UMK, która wyraziła uznanie dla organizatorów konferencji, podkreślając istotność podejmowanego tematu, oraz życzyła wielu inspirujących i bogatych merytorycznie wystąpień. W dalszej kolejności kierownik naukowy konferencji skierował podziękowania do patronów i sponsorów konferencji: dziekana WPiA UMK w Toruniu prof. Macieja Serowańca, Izby Notarialnej w Gdańsku, Okręgowej Izby Radców Prawnych w Toruniu, Okręgowej Rady Adwokackiej w Toruniu, komornika przy sądzie rejonowym w Lipnie Roberta Damskiego oraz Kancelarii Conseil Rudziński Słupczewski. Następnie rozpoczęto pierwszą sesję „Zadania samorządów w tworzeniu warunków wykonywania zawodu – aktualne problemy”.
Referat otwierający („Konstytucyjne uwarunkowania do tworzenia samorządów zawodowych”) wygłosił adwokat dr Karol Kosiński (UMK w Toruniu). Poruszył kwestię możliwości utworzenia samorządu zawodowego oraz tego, czy jest to prawo czy obowiązek ustawodawcy. Odniósł się do sposobu definiowania pojęcia zawodu zaufania publicznego. Prelegent skupił się na analizie i wykładni regulacji zawartej w art. 17 ust. 1 Konstytucji RP.
Drugim prelegentem był dr Piotr Szczekocki (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie). W wystąpieniu „Formy i granice nadzoru samorządowego nad komornikiem sądowym” zwrócił uwagę, że nadzór samorządowy nad komornikiem sądowym obejmuje przede wszystkim kontrolę przestrzegania przez niego zasad etyki zawodowej i standardów wykonywania czynności egzekucyjnych. Podkreślił, że samorząd nie może naruszać niezależności komornika jako organu egzekucyjnego.
Następnie głos zabrał adwokat Krzysztof Zuber z Okręgowej Rady Adwokackiej we Wrocławiu. W referacie „Zadania samorządu zawodowego w tworzeniu warunków do wykonywania zawodu adwokata” wskazał na zadania samorządu wynikające z przepisów ustawy – Prawo o adwokaturze oraz na kwestię właściwego ich wykonywania. W swoim wystąpieniu przywołał orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego dotyczące przekroczenia lub naruszenia zasad etyki i godności zawodu.
Kolejnym prelegentem był radca prawny dr Piotr Świerczyński, reprezentujący Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach („Niezależność jako warunek wykonywania zawodu radcy prawnego i adwokata w instytucjach publicznych w kontekście zadań adwokackich i radcowskich samorządów zawodowych”), który omówił pojęcie niezależności, wskazując jednocześnie na jej ograniczenia pojawiające się w samorządach zawodowych. Zwrócił uwagę na problematykę zatrudniania radców prawnych w ramach umowy o pracę oraz wątpliwości z tym związane.
Następnie głos zabrał komornik sądowy Robert Damski działający przy Sądzie Rejonowym w Lipnie. W wystąpieniu „Komornik sądowy – zawód (zawiedzionego) zaufania publicznego” poruszył kwestie czasu pracy komornika, obowiązku zatrudniania aplikantów czy wynagrodzenia prowizyjnego. Wskazał na ograniczenia samorządności wprowadzone przez ustawodawcę. Odniósł się do kwestii wzajemnej niezgodności przepisów ustawy oraz małego zainteresowania i niskiej zdawalności na aplikację komorniczą.
Ostatnią prelegentką w pierwszej sesji była rzecznik patentowy dr Katarzyna Krupa--Lipińska (UMK w Toruniu), która wygłosiła referat „Zadania PIRP w tworzeniu warunków do wykonywania zawodu rzecznika patentowego”, przygotowany wspólnie z dr Magdaleną Rutkowską-Sową z Uniwersytetu w Białymstoku, także wykonującą zawód rzecznika patentowego. Wskazała na obowiązkową przynależność rzeczników patentowych do Polskiej Izby Rzeczników Patentowych oraz jej zadania pełniące funkcje gwarancyjną i edukacyjną. Omówiła zadania PIRP w zakresie dopuszczenia do wykonywania zawodu rzecznika patentowego oraz zadania wewnętrzne i zewnętrzne PIRP w tworzeniu warunków do wykonywania tego zawodu. Pierwszy panel zakończył się ciekawą dyskusją poświęconą między innymi problematyce zatrudniania przedstawicieli zawodów zaufania publicznego na podstawie umów o pracę, samodzielności i wynagradzaniu przedstawicieli zawodów zaufania publicznego.
Po przerwie rozpoczął się drugi panel zatytułowany „Transformacja cyfrowa, bezpieczeństwo cyfrowe i nowoczesne technologie – zadanie czy wyzwanie dla samorządów zawodowych?”. Moderatorem panelu była dr Dominika Zawacka-Klonowska (UMK w Toruniu), która zaprosiła pierwszego prelegenta, dra hab. Piotra Piesiewicza, prof. Uniwersytetu SWPS. W referacie „Sztuczna inteligencja w pracy adwokata a kierunki proponowanych zmian w Zbiorze Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu” zwrócił on uwagę na kwestię wykorzystania narzędzi AI w pracy przedstawicieli zawodu zaufania publicznego adwokata w kontekście szacunku do klienta, godności i powagi tego zawodu. Podkreślił, że podstawą działania powinny być humanocentryzm i zasada neutralności technologicznej. Wskazał, że przepisy Kodeksu etyki nie nadążają za zmianami technologicznymi, co sprawia, że stają się zdezaktualizowane.
Kolejny referat „Doręczenia elektroniczne – nowe zadanie samorządów zawodowych” przedstawił dr Łukasz Maszewski (UMK w Toruniu). Omówił on obowiązujące rozwiązania legislacyjne oraz projekt ministerialny zmiany przepisów ustawy, które mają dotyczyć samorządów zawodowych, jak również wskazał na prowadzone rozważania ministerstwa w zakresie zintegrowania systemu doręczeń i obowiązkowego korzystania z publicznej usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego.
Jako trzecia głos zabrała adwokat Katarzyna Piotrowska-Mańko (ORA w Łodzi). Swoje wystąpienie mecenas zatytułowała „Adwokat dziś – rola izb w budowaniu kompetencji cyfrowych członków palestry”. Prelegentka poruszyła kwestię niedostosowania aplikacji adwokackich, szkoleń i działań samorządów do oczekiwań aplikantów, praktyków, a także do zmieniającej się rzeczywistości i postępu. Wskazała na zagadnienia, które jej zdaniem powinny być przedmiotem zajęć dla aplikantów i szkoleń dla członków samorządu zawodowego, takie jak korzystanie z nowoczesnych technologii, zarządzanie czy zarządzanie ryzykiem.
Magister Piotr Ciepiński (Uniwersytet SWPS) w swoim wystąpieniu „Problematyka wykonywania zawodu profesjonalnego pełnomocnika w dobie sztucznej inteligencji” podniósł problem wykluczenia cyfrowego adwokatów. Podkreślił, że samorząd nie zapewnia wsparcia w zakresie nauki obsługi narzędzi AI. W jego ocenie sztuczna inteligencja może być pomocna w pracy profesjonalnego pełnomocnika, pod warunkiem że jest związana z krytycznym myśleniem oraz szacunkiem do klienta.
Adwokat Joanna Gręndzińska, reprezentująca Uniwersytet WSB Merito w Gdańsku, opowiedziała uczestnikom o „Tworzeniu warunków do wykonywania zawodu w rzeczywistości przyspieszenia”. Poruszyła istotne zagadnienia, takie jak wypalenie zawodowe, well-being czy poczucie bezpieczeństwa. Powołując się na badania brytyjskie, mecenas wskazała, że większość przedstawicieli zawodów zaufania publicznego pracuje ponad wymiar, ma niski poziom bezpieczeństwa psychicznego i myśli o porzuceniu zawodu. Najgorzej ocenianą grupą według wspomnianych badań są notariusze. Prelegentka zwróciła uwagę, że samorządy zawodowe w Polsce nie prowadzą podobnych badań i nie proponują swoim członkom szkoleń z zakresu szeroko pojętego work-life balance.
Jako ostatnia w panelu głos zabrała adwokat Karolina Wilamowska (WASP Wilamowscy Adwokaci sp. p., Uniwersytet Gdański), która wygłosiła referat „Samorząd a kompetencje przyszłości adwokatów: soft skills, biznes i technologia”. Podkreśliła, że samorządy zawodowe nie zapewniają wystarczającego wsparcia w przygotowaniu do korzystania z narzędzi AI. Jej zdaniem na zajęciach dla aplikantów powinny być poruszane tematy korzystania z AI, rozwoju kompetencji miękkich, rozumienia biznesu i analizy ryzyka, tak aby prawnik wchodzący na rynek był rozwojowy i konkurencyjny.
Po drugim panelu moderatorka zaprosiła uczestników do krótkiej dyskusji. Wszyscy zgodzili się ze stwierdzeniami, że aplikacje nie są wystarczające do przygotowania się do egzaminu zawodowego i dalszej pracy. Podkreślono po raz kolejny nieprzystosowanie działań samorządów zawodowych do zmieniającej się rzeczywistości i postępu technologicznego.
Po przerwie obiadowej rozpoczął się trzeci panel konferencji, zatytułowany „Wykonywanie prawniczych zawodów zaufania publicznego – w jakim kierunku zmierzamy?”. Moderatorem był dr Bartłomiej Chludziński (UMK w Toruniu).
Pierwszą prelegentką była adwokat dr hab. Magdalena Matusiak-Frącczak, prof. Uniwersytetu Łódzkiego, która wygłosiła referat „Rozporządzenie 2024/1624 w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu – zadania samorządów zawodowych” dotyczący relacji między prawem krajowym a międzynarodowym oraz kwestii stosowania przepisów dotyczących zapobieganiu wykorzystywaniu systemu finansowego w polskim porządku prawnym. Wskazała ona na niewielką liczbę zgłoszeń do Generalnego Inspektora Naruszeń Finansowych oraz na zadania, jakie samorządy zawodowe mogą podejmować w celach prewencyjnych.
Kolejne wystąpienie, w imieniu nieobecnej notariusz Agaty Pietrzak, wygłosiła dr Katarzyna Grajewska-Bartosz z Izby Notarialnej w Gdańsku. Referat „Za kulisami notariatu – jak samorząd tworzy scenę dla zawodu zaufania publicznego” zwracał uwagę przede wszystkim na funkcjonowanie samorządu zawodowego w różnych sferach. Prelegentka odniosła się do kwestii stosowania przepisów, organów izb notarialnych oraz ich funkcji. Wskazała na problemy wynikające z braku ochrony prawnej dla tytułu notariusza i związanych z tym licznych nadużyć.
Następnie głos zabrał dr Jarosław Kowalski (UMCS w Lublinie). W swoim wystąpieniu „Liberalizacja prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego” wskazał na alternatywne możliwości dojścia do wykonywania zawodu radcy prawnego – ścieżkę aplikacji i pozaplikacyjną. Podkreślił zalety i wady każdej z nich oraz odniósł się do znaczącego rozszerzenia w ostatnich latach grona osób, które z uwagi na praktykę i uzyskany stopień naukowy wykonują zawód radcy prawnego bez aplikacji i zdania egzaminu zawodowego. Omówił związane z tym zagadnieniem nowelizacje przepisów i wątpliwości interpretacyjne oraz zagrożenia, takie jak brak możliwości weryfikacji kompetencji przez samorząd zawodowy, potencjalny brak doświadczenia czy kwestia jakości świadczonych usług.
Wystąpienie adwokata dra Mateusza Chudziaka (ORA w Toruniu) „Godność i powaga zawodu adwokata w kontekście jego aktywności w mediach społecznościowych” dotyczyło zasad posługiwania się informacją handlową oraz budowania marki osobistej przez adwokatów z wykorzystaniem mediów społecznościowych. Mecenas przytoczył kazusy z niewłaściwych zachowań osób wykonujących zawód adwokata w mediach społecznościowych oraz orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego.
Ostatnim prelegentem był reprezentant Kancelarii Conseil Rudziński i Słupczewski – adwokat dr Marek Słupczewski. W swoim referacie „Doradztwo sukcesyjne: nowy zawód, nowa specjalizacja czy chwilowa moda?” prowadził rozważania dotyczące fundacji rodzinnej. Podkreślił nowoczesność i innowacyjność doradztwa sukcesyjnego jako narzędzia pracy dla praktyków. Wskazał na problemy związane z brakiem regulacji i kontroli samorządu nad osobami praktykującymi doradztwo sukcesyjne.
Po zakończonym panelu konferencję podsumował Piotr Rączka. Podziękował wszystkim uczestnikom za ciekawe wystąpienia i inspirującą, merytoryczną dyskusję. Wyraził przekonanie, że inicjatywy w postaci konferencji praktyków i teoretyków mogą być głosem oddolnym zmieniającym samorządy zawodowe na lepsze. Zaprosił także uczestników do nadsyłania referatów do kolejnego tomu publikacji pokonferencyjnej, która ukazuje się cyklicznie od pierwszej edycji konferencji, podziękował organizatorom i zaprosił wszystkich na kolejną, VIII edycję Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej Prawniczych Zawodów Zaufania Publicznego, która odbędzie się w grudniu 2026 r.
