Accessibility in non-bank lending institutions – comments after the entry into force of the Polish Accessibility Act
The Polish Accessibility Act entered into force on the June 28, 2025. On the basis of this regulation service providers are obligated to ensure that they design and provide services in accordance with accessibility requirements. Non-bank lending institutions are required to adapt their business and ensure compliance with this regulation with regard to other legal obligations that are present in consumer credit market. This situation creates numerous problems in both theory and practice.
Keywords: accessibility, non-bank lending institutions, retail banking, consumer credit, people with special needs
Słowa kluczowe: dostępność, instytucje pożyczkowe, bankowość detaliczna, kredyt konsumencki, osoby ze szczególnymi potrzebami
Wprowadzenie
W samej Polsce żyją ponad cztery miliony osób z niepełnosprawnościami[1]. Statystyka ta obejmuje wyłącznie osoby legitymujące się ważnym orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności. Obrazuje ona więc pewien fakt prawny. Można przypuszczać, że osób ze szczególnymi potrzebami – w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami[2] – żyje w Polsce znacznie więcej. Jak zauważa Katarzyna Roszewska, kategoria szczególnych potrzeb obejmuje bowiem nie tylko kwestię niepełnosprawności, ale także różnego rodzaju ograniczeń funkcjonalnych; jest to więc pojęcie ogólne o dynamicznym charakterze wymagające rozważenia, czy właściwości wewnętrzne lub zewnętrzne, które posiada dana osoba, sprawiają, że nie może ona w pełni uczestniczyć w życiu społecznym na zasadzie równości z innymi[3].
Uczestniczenie w życiu społecznym nie ogranicza się do korzystania wyłącznie z usług publicznych, ale również produktów i usług oferowanych lub świadczonych przez prywatne podmioty gospodarcze. Z perspektywy możliwości pełnego korzystania przez jednostkę z jej praw i wolności pożądane jest powszechne zapewnienie jej równego dostępu do danych produktów i usług w relacji zarówno z aktywnie działającą administracją publiczną[4], jak i podmiotami prywatnymi[5]. Słusznie podnosi Tatiana Wrocławska, że taka „równość faktyczna wymaga działań pozytywnych, w wyniku których osoby należące do grupy wyróżnionej ze względu na określoną cechę szczególną, mają tworzone szanse na rzecz korzystania z podstawowych praw i wolności na równi z innymi”[6]. Właśnie tego typu obowiązki wprowadza m.in. dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/882 z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie wymogów dostępności produktów i usług[7] oraz implementująca ją do polskiego porządku prawnego ustawa z dnia 26 kwietnia 2024 r. o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze[8]. Stosownie do dyspozycji art. 2 pkt 2 PAD w związku z art. 3 ust. 2 PAD usługodawcy zobowiązani są do zapewnienia spełnienia wymogów dostępności oferowania lub świadczenia usług telekomunikacyjnych, dostępu do audiowizualnych usług medialnych, usług towarzyszących usługom autobusowego i autokarowego transportu pasażerskiego, usługom wodnego transportu pasażerskiego oraz usługom lotniczego i kolejowego transportu pasażerskiego, bankowości detalicznej, rozpowszechniania książek elektronicznych oraz handlu elektronicznego. Wyliczenie to ma charakter enumeratywny. Oznacza to, że obowiązek spełnienia wymogów dostępności skorelowany jest nie z kryterium podmiotowym, lecz przedmiotowym, tj. faktem oferowania lub świadczenia przez dany podmiot ściśle określonych usług.
Każda z wymienionych usług poza ogólnymi wymogami dostępności, określonymi w art. 12 PAD, powinna również spełniać właściwe dla niej wymogi dodatkowe określone odpowiednio w art. 13–18 PAD. Nadzór nad tym rynkiem ulega segmentacji, zgodnie z art. 38 ust. 3 PAD w odniesieniu do każdej z usług z osobna właściwy będzie odrębny organ nadzoru, przy czym funkcję monitorowania całego systemu nadzoru rynku pełni Prezes Zarządu PFRON legitymujący się licznymi kompetencjami nadzorczymi i kontrolnymi określonymi w szczególności w art. 39 PAD. Taki stan rzeczy implikuje co najmniej kilka istotnych następstw: 1) usługodawca może być zobowiązany do zapewnienia spełnienia wymogów dostępności wynikających z różnych podstaw prawnych; 2) mogą występować wątpliwości interpretacyjne co do istnienia obowiązku zapewnienia dostępności przez niektóre podmioty gospodarcze; 3) usługodawca może być zobowiązany do zapewnienia spełnienia wymogów dostępności jedynie pojedynczych oferowanych lub świadczonych usług; 4) usługodawca w zakresie spełnienia wymogów dostępności może podlegać pod nadzór różnych organów, pomimo wiodącej roli Prezesa Zarządu PFRON, nie można wykluczyć że zjawisko to może sprzyjać zróżnicowaniu praktyki nadzorczej.
W dalszej części artykułu następstwa te zostają odniesione do instytucji pożyczkowych. Celem opracowania jest ocena wpływu przepisów Polskiego aktu o dostępności na funkcjonowanie instytucji pożyczkowych ze szczególnym uwzględnieniem ich otoczenia regulacyjnego. Podstawową metodą badawczą służącą realizacji tak określonego celu jest metoda formalno-dogmatyczna, pomocniczo teoretycznoprawna.
1. Instytucja pożyczkowa jako podmiot
zobowiązany do zapewnienia dostępności
Pojęcie instytucji pożyczkowej jest możliwe do zrekonstruowania na podstawie definicji zawartych odpowiednio w art. 5 pkt 2 i 2a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim[9]. Desygnatem nazwy „instytucja pożyczkowa” jest przedsiębiorca, który w zakresie swojej działalności gospodarczej lub zawodowej udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi kredytu, nie działając jako: 1) bank krajowy, bank zagraniczny, oddział banku zagranicznego, instytucja kredytowa lub oddział instytucji kredytowej, 2) spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa oraz Krajowa Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa, 3) podmiot, którego działalność polega na udzielaniu kredytów konsumenckich w postaci odroczenia zapłaty ceny lub wynagrodzenia na zakup oferowanych przez niego towarów i usług, 4) krajowa instytucja płatnicza, mała instytucja płatnicza, krajowa instytucja pieniądza elektronicznego, unijna instytucja płatnicza lub unijna instytucja pieniądza elektronicznego. W pewnym uproszczeniu można stwierdzić, że instytucja pożyczkowa jest pożyczkodawcą udzielającym finansowania konsumentowi w oparciu o przepisy u.k.k., a nie przepisy regulujące działalność kredytową lub pożyczkową wymienionych podmiotów[10].
Świadczenie usług jako instytucja pożyczkowa wymaga uprzedniego spełnienia wymogów formalnoprawnych, określonych w art. 59a u.k.k., dotyczących formy organizacyjno-prawnej, minimalnego kapitału zakładowego, źródeł finansowania działalności pożyczkowej, a także kwestii osobowych organów spółki. Przy czym rozpoczęcie wykonywania tej działalności, zgodnie z art. 59aa ust. 1 u.k.k., może nastąpić wyłącznie po uzyskaniu wpisu do rejestru instytucji pożyczkowych. Należy zauważyć, że ustawa o kredycie konsumenckim nie zawiera ograniczenia swobody działalności gospodarczej instytucji pożyczkowych wyłącznie do oferowania i świadczenia usług kredytu konsumenckiego. W przeciwieństwie do banków, których zakres działalności podlega ścisłej reglamentacji[11]. Banki mogą bezpośrednio świadczyć usługi będące czynnościami bankowymi określone w art. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe[12] oraz czynności wskazane w art. 6 u.p.b. Instytucje pożyczkowe mają więc znacznie większą swobodę w prowadzeniu swojej działalności[13].
Dobrym przykładem są płatności odroczone (BNPL), obecne na polskim rynku już od ponad dziesięciu lat[14]. Są one coraz częściej stosowane przez konsumentów, w tym w drobnych codziennych transakcjach, powszechności tej sprzyja ich dostępność na rynku e-commerce oraz stosunkowo łatwy w odbiorze mechanizm działania[15] – konsument robiący zakupy wybiera opcję płatności odroczonej, wówczas zawierana jest umowa na odległość, na której podstawie podmiot oferujący usługę BNPL wypłaca finansowanie bezpośrednio do sklepu, opłacając tym samym zakupy, konsument zobowiązuje się natomiast do zwrotu tych środków zazwyczaj w terminie 30 dni od daty zawarcia umowy[16]. Z perspektywy konsumenta przy terminowej spłacie usługa ta jest bezkosztowa. W konsekwencji płatności odroczone (BNPL) nie są jeszcze objęte wymogami u.k.k.[17] – niemniej, jak zauważa Filip Czuchwicki, po implementacji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2225 z dnia 18 października 2023 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę 2008/48/WE[18] ten stan rzeczy ulegnie zmianie[19].
Spośród 96 instytucji pożyczkowych ujawnionych w rejestrze instytucji pożyczkowych siedem z nich świadczy usługi płatnicze w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych[20], odpowiednio jako mała instytucja płatnicza lub krajowa instytucja płatnicza[21]. W praktyce instytucje pożyczkowe świadczą także inne usługi, nie zawsze o charakterze finansowym[22]. Rozwój technologii i innowacyjność sprzyjają wprowadzaniu nowych rodzajów usług[23], które umożliwiają instytucjom pożyczkowym wyróżnić się na tle konkurencji, wzmacniać relacje konsumenta z ich marką.
Rynek instytucji pożyczkowych jest więc bardzo różnorodny pod względem usług oferowanych konsumentom. W związku ze skokowo postępującym rozwojem technologii spodziewać się można wzmocnienia tego zjawiska – zwiększania konkurencyjności rynku napędzanego innowacją[24], nawet w sytuacji wprowadzenia bardziej rygorystycznych przepisów dotyczących ich działalności w reżimie nowej ustawy o kredycie konsumenckim[25].
Przenosząc powyższe rozważania na grunt Polskiego aktu o dostępności, wymienione usługi można próbować kwalifikować odpowiednio jako usługi bankowości detalicznej oraz usługi handlu elektronicznego.
Usługi bankowości detalicznej w polskim porządku prawnym są pojęciem relatywnie nowym. Występuje ono w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 575/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wymogów ostrożnościowych dla instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych, zmieniającym rozporządzenie (UE) nr 648/2012[26]. Rozporządzenie nie oferuje definicji legalnej bankowości detalicznej, ale wiąże je w motywach z pojęciami ekspozycji detalicznej (art. 123 rozporządzenia) i depozytu detalicznego (art. 411 pkt 2 rozporządzenia). W pewnym uproszczeniu bankowość detaliczną wiązać można z usługami świadczonymi przez instytucje finansowe w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, na rzecz osób fizycznych lub MŚP, które mają charakter finansowy. Takie rozumienie bankowości detalicznej jest koherentne z podejściem prezentowanym w literaturze ekonomicznej – przykładowo, jak definiuje ją Jan Koleśnik, jest to „zespół czynności oraz produktów banków przeznaczonych dla osób fizycznych oraz przedsiębiorców sektora MŚP, które nie są zaliczane do innych linii biznesowych banku (np. bankowość hipoteczna), a które mogą powodować powstanie ekspozycji detalicznej (np. na skutek udzielonego kredytu konsumenckiego)”[27].
Polski ustawodawca, wprowadzając to pojęcie do polskiego porządku prawnego, ukształtował je jednak odmiennie. Usługi bankowości detalicznej, zgodnie z art. 5 pkt 30 PAD, oznaczają oferowane lub świadczone na rzecz konsumentów następujące usługi bankowe i finansowe:
a) umowy o kredyt:
» konsumencki, o których mowa w art. 3 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. z 2023 r. poz. 1028, 1285, 1394 i 1723 oraz z 2024 r. poz. 653),
» hipoteczny, o których mowa w art. 3 ustawy z dnia 23 marca 2017 r. o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami (Dz.U. z 2022 r. poz. 2245 i 2339);
b) usługi obejmujące czynności działalności maklerskiej, o których mowa w art. 69 ust. 2 pkt 1, 2, 4 i 5 oraz ust. 4 pkt 1, 2, 5 i 6 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 722);
c) usługi:
» w zakresie pieniądza elektronicznego w rozumieniu art. 2 pkt 21a ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych,
» powiązane z rachunkiem płatniczym w rozumieniu art. 2 pkt 33a ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych,
» płatnicze w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych.
Definicja ta budzi liczne wątpliwości. Po pierwsze, niejasna jest celowość dokonania podziału na usługi bankowe i usługi finansowe. Krytyce poddaje go Ewa Kowalewska, wskazując na to, że jest to podział sztuczny, nieistniejący w innych regulacjach z zakresu prawa finansowego oraz niemający zasadniczego wpływu na istotę zapewniania dostępności usług tak rozumianej bankowości detalicznej[28]. Istotny jest tutaj korelat, jaki zachodzi między takimi „nowymi” pojęciami, wymogiem zrozumiałości oraz licznymi obowiązkami informacyjnymi nałożonymi na instytucje finansowe. W przypadku banków i instytucji pożyczkowych wyróżnić tu można wymóg udzielania wyjaśnień przed zawarciem umowy o kredyt konsumencki, określony w art. 11 u.k.k.; wymóg przekazywania informacji przedkontraktowych na formularzu informacyjnym określony w art. 13–14 u.k.k. W przypadku banków jednym z takich podstawowych obowiązków informacyjnych jest wymóg podawania informacji dotyczących m.in. parametrów oferowanych przez bank kredytów i pożyczek, o którym mowa w art. 111 u.p.b. Dostawcy usług płatniczych muszą, zgodnie z art. 20d ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych, udostępniać konsumentowi nieodpłatnie broszurę informacyjną Komisji Europejskiej dotyczącą praw konsumentów. Chociaż to zaledwie kilka przykładów, obrazują one, jak wiele obowiązków informacyjnych o różnych zakresach treściowych muszą spełniać instytucje finansowe. Wszystkie spośród przywołanych regulacji konstytuujących dane obowiązki informacyjne mają własną specyfikę, siatkę terminologiczną. Nałożenie na już istniejące obowiązki informacyjne swoistej „nakładki terminologicznej” i wymogów z Polskiego aktu o dostępności może ostatecznie prowadzić do zwiększenia stanu polisemii; zwiększenia poziomu trudności odbioru dokumentów i wyjaśnień przekazywanych konsumentom. Nie można tu także wykluczyć, że wskutek spełnienia wymagań dostępnościowych instytucje finansowe doprowadzą do stanu niezgodności informowania konsumentów z innymi regulacjami prawnymi. Dobrym i relatywnie prostym przykładem jest przywołany powyżej wymóg z art. 20d ustawy o usługach płatniczych – dokument, który dostawca usług płatniczych musi przekazywać konsumentowi zarówno co do formy, jak i treści, jest niezależny od dostawy, w obecnej formie nie jest on w pełni dostępny dla osób ze szczególnymi potrzebami, a jego modyfikacja może prowadzić do uznania, że dostawca przekazuje konsumentom materiał, który nie jest oficjalną broszurą, o której mowa w przepisie, czego następstwem może być stwierdzenie braku spełnienia tego obowiązku prawnego. Takie wprowadzanie nowych lub wieloznacznych pojęć w sektorze i tak obfitującym już w specjalistyczne słownictwo z całą stanowczością należy ocenić negatywnie oraz co więcej, jako potencjalnie sprzeczne na poziomie aksjologicznym z podstawowym celem Polskiego aktu o dostępności.
Swoistym „wentylem bezpieczeństwa” częściowo ograniczającym obowiązek dostosowania aktywności instytucji wynikających z przytoczonych przykładowych obowiązków do przepisów Polskiego aktu o dostępności może być art. 85 ust. 1 PAD, zgodnie z którym umowy o oferowanie lub świadczenie usług zawarte przed dniem wejścia w życie ustawy mogą nadal obowiązywać w niezmienionej treści do dnia ich wygaśnięcia, jednak nie dłużej niż do dnia 28 czerwca 2030 r. Zakres oddziaływania tego przepisu jest zatem ograniczony jedynie do umów zawartych przed wejściem w życie Polskiego aktu o dostępności. Przy umowach krótkoterminowych, typowych dla instytucji pożyczkowych, przepis ten będzie miał ograniczone zastosowanie. To samo dotyczy różnych usług płatniczych, np. bramki płatniczej, z której konsument korzysta przy dokonywaniu płatności np. w sklepach internetowych. W konsekwencji omawiany przepis przejściowy nie ogranicza ryzyka braku zgodności spełnianych wymogów informacyjnych w zakresie umów zawartych po 28 czerwca 2025 r., lecz jedynie pozwala uniknąć konieczności przeprowadzania prac wdrażających dostępność dla umów zawartych przed tą datą i wykonanych w całości do 28 czerwca 2030 r.
Kontynuując rozważania nad zakresem usług bankowości detalicznej, zauważyć należy, że jest on węższy od faktycznego przedmiotu działalności instytucji finansowych, w tym instytucji pożyczkowych. W tym miejscu ujawnia się kolejna istotna luka, tj. jak podejść do usług nieobjętych wymogami dostępności w przypadku, jeśli są oferowane i świadczone w ramach jednej infrastruktury informatycznej na stronie internetowej lub aplikacji mobilnej danej instytucji. Technicznie trudne może być wyraźne oddzielenie tych usług, natomiast zapewnienie pełnej dostępności ich wszystkich mogłoby stanowić nieproporcjonalne obciążenie w rozumieniu art. 21 ust. 1 PAD[29].
Kolejną usługą wymagającą rozważenia jest usługa handlu elektronicznego (e-commerce). W piśmiennictwie termin ten określa „używanie Internetu do kupowania, sprzedaży lub obsługi produktów i dostawy usług […] zawiera w sobie inne aktywności, takie jak wymiana informacji, marketing oraz wsparcie przed i posprzedażowe”[30]. W pewnym uproszczeniu bywa określany jako proces polegający na zawieraniu transakcji handlowych z wykorzystaniem sieci teleinformatycznych[31]. Ustawodawca natomiast, zgodnie z art. 5 pkt 32 PAD, rozumie usługi handlu elektronicznego jako usługi oferowane lub świadczone na odległość przez strony internetowe i urządzenia mobilne, drogą elektroniczną i na indywidualne żądanie konsumenta w celu zawarcia umowy. Definicja dotyczy jedynie pewnej części e-commerce, jaką jest stricte proces oferowania i świadczenia usług, nie obejmując swym zakresem chociażby marketingu. Ponadto nie dookreśla szczegółowych kryteriów identyfikacji usług e-commerce, oznaczając jako kwantyfikator kwestię świadczenia usługi na odległość, na żądanie konsumenta, prowadzącą do zawarcia umowy. Przy takim ukształtowaniu pojęcia usług handlu elektronicznego zaliczyć do niego należy nie tylko proces sprzedaży towarów w sklepach internetowych, ale także różnego rodzaju inne usługi. Nie można apriorycznie wykluczyć, że niektóre usługi finansowe będą handlem elektronicznym w rozumieniu Polskiego aktu o dostępności.
Wobec powyższego należy stwierdzić, że na mocno zdywersyfikowanym rynku usług oferowanych i świadczonych przez instytucje pożyczkowe obowiązek zapewnienia dostępności można wywieść z więcej niż jednej podstawy prawnej – w związku z oferowaniem lub świadczeniem usług bankowości detalicznej i handlu elektronicznego. W konsekwencji takie podmioty objęte będą nadzorem zarówno Rzecznika Finansowego, jak i ministra właściwego do spraw informatyzacji. Nie można wykluczyć, że praktyka nadzorcza tych organów nie będzie jednolita. Problematyczne mogą tu być już tak podstawowe sprawy, jak rozumienie wymogów dostępności, podejście do nakładania kar administracyjnych, nie wspominając już o sytuacji konfliktu kompetencji organów. Sytuacja ta może generować uzasadnione obawy dla pewności obrotu prawnego na gruncie Polskiego aktu o dostępności. Sam rozdział kompetencji pomiędzy Rzecznika Finansowego i ministra właściwego do spraw informatyzacji z perspektywy praktycznego zapewniania dostępności chociażby stron internetowych i aplikacji jest podziałem sztucznym, de lege ferenda można postulować uzależnienie właściwości organu nadzoru w omawianym przypadku od faktycznego charakteru głównej działalności podmiotu, w przypadku instytucji pożyczkowych mając na uwadze aspekty prakseologiczne właściwym organem powinien być co do zasady Rzecznik Finansowy.
2. Wymogi dostępności – między dostępnością cyfrową
a informacyjno-komunikacyjną
W literaturze przedmiotu wymiary dostępności dzieli się na co najmniej trzy kategorie, tj. dostępność cyfrową, dostępność informacyjno-komunikacyjną oraz dostępność architektoniczną[32]. Bez względu na to, jaki umowny podział jest używany, wyjaśnienia wymaga, czemu one służą. Odpowiedź powinna być tu jednoznaczna, spełnienie wymogów dostępności nie służy jedynie spełnieniu obowiązku prawnego, nałożonego odpowiednio przez regulatora unijnego i polskiego, lecz przede wszystkim urzeczywistnianiu dostępności jako prawa człowieka[33].
Dostępność cyfrową można wiązać z projektowaniem, utrzymaniem stron internetowych i aplikacji mobilnych w sposób zapewniający możliwie równy dostęp do ich treści i funkcjonalności. Przy coraz powszechniejszym dostępie do Internetu przenosi się do niego wiele sfer codziennego życia. Banki, instytucje pożyczkowe czy instytucje płatnicze niekiedy w całości oferują i świadczą swoje usługi na odległość[34] (nadają, odbierają lub transmitują) za pomocą sieci telekomunikacyjnej w rozumieniu ustawy z dnia 12 lipca 2024 r. – Prawo komunikacji elektronicznej[35]. W konsekwencji, jak zauważa Radosław Mędrzycki, „brak dostępności stron internetowych i aplikacji mobilnych jest zagrożeniem dla osób z niepełnosprawnościami, ponieważ prowadzi do wykluczenia społecznego”[36]. Impulsem do przeciwdziałania temu zjawisku w sektorze publicznym jest m.in. dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2012 implementowana do polskiego porządku prawnego ustawą o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych. W odróżnieniu od regulacji dla sektora publicznego Europejski akt o dostępności i Polski akt o dostępności wprost nie odnoszą się do pojęcia dostępności cyfrowej. Niemniej jednak zgodnie z uzasadnieniem projektu ustawy regulacje te ukierunkowane są na przeciwdziałanie zjawisku wykluczenia w znacznej mierze w obszarze cyfrowym[37].
Zarówno regulator unijny, jak i krajowy nie są pionierami w standaryzacji dostępności cyfrowej. Jak wskazuje się w piśmiennictwie, prym wiedzie w tym zakresie The World Wide Web Consortium (W3C)[38]. Organizacja ta wydaje standardy oraz wytyczne, których celem jest wsparcie w stwarzaniu rozwiązań webowych w oparciu o zasady dostępności, prywatności i bezpieczeństwa[39]. Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) zawierają szereg praktycznych rekomendacji i kryteriów oceny w zakresie stron internetowych w oparciu o cztery kategorie, tj. postrzegalność, funkcjonalność, zrozumiałość oraz solidność. WCAG 2.2 opublikowane zostały już w grudniu 2022 r., trwają prace nad wersją 3.0, której projekt przedstawiono w grudniu 2024[40]. Europejska organizacja normalizacyjna ETSI, wiele czerpiąc z WCAG 2.1, opracowała normę techniczną odnoszącą się nie tylko do rozwiązań webowych, ale i aplikacji mobilnych. Norma ta zawiera szereg wymagań dotyczących różnych rozwiązań z zakresu technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT). Jak wynika z jej wstępu, jest ona cennym źródłem wiedzy dla podmiotów, które na potrzeby swojej działalności kupują, opracowują lub wytwarzają produkty lub usługi ICT[41]. Składa się ona z 14 klauzul i sześciu załączników – szczególnie wartościowy z perspektywy instytucji pożyczkowych jest załącznik C zawierający metodologię oceny zgodności z poszczególnymi wymaganiami dostępności. Aktualna wersja normy EN 301 549 v3.2.1 została zharmonizowana w dniu 18 sierpnia 2021 r. W konsekwencji norma ta nie uwzględnia nowszych wytycznych W3C, nie wspominając już o kolejnych projektowanych aktualizacjach.
Dostępność informacyjno-komunikacyjna bywa rozważana jako proces przetworzenia danych, nadania im waloru informacyjnego, a następnie przekazania tak pozyskanej informacji odbiorcy[42]. W tym ujęciu istotna jest więc nie tylko sama treść i forma przekazania komunikatu, ale i kanał komunikacji. Jej realizacji służyć będzie wzmacnianie zrozumiałości komunikatu, np. poprzez zastosowanie zasad prostego języka[43], pisanie w formacie łatwym do czytania (ETR)[44], korzystanie z rozwiązań technologicznych wspierających komunikację, jak i proponowanie kanałów komunikacji z uwzględnieniem szczególnych potrzeb danej osoby[45], np. umożliwienie osobom głuchym zamówienie wideokonferencji z tłumaczem polskiego języka migowego[46]. Wobec faktu „gospodarki informacyjnej”[47] deficyty w tym obszarze, zarówno jeżeli chodzi o relacje jednostki z podmiotami sektora publicznego, jak i prywatnego, stwarzają zagrożenie dla urzeczywistniania wartości leżących u podstaw polskiego systemu prawnego, a w szczególności godności ludzkiej, sprawiedliwości i solidarności społecznej[48].
Dostępność architektoniczna, jak określa ją Bogusław Szmigin, jest to „filozofia zorganizowania przestrzeni i budynków w sposób, który pozwala wszystkim użytkownikom (nie tylko z ograniczeniami) na łatwe, intuicyjne i pełne korzystanie ze wszystkich możliwości, jakie one tworzą”[49]. Odnosi się ona nie tylko do konstrukcji przestrzeni, ale również właściwego jej oznakowania i innych czynności, które faktycznie będą umożliwiać korzystanie z danej przestrzeni.
Żeby odnieść te aspekty – wymiary dostępności – do Polskiego aktu o dostępności w pierwszej kolejności konieczne jest przyjrzenie się konstrukcji wymogów dostępności oferowania i świadczenia usług.
Podstawowe wymogi dostępności oferowania lub świadczenia usług określa art. 12 PAD, zalicza się do nich: 1) wymóg dotyczący wykorzystania produktów spełniających wymagania dostępności; 2) wymogi informacyjne obejmujące udzielanie informacji w formach papierowej lub elektronicznej w sposób zapewniający postrzegalność, funkcjonalność, zrozumiałość i kompatybilność informacji – za pomocą więcej niż jednego kanału sensorycznego; w sposób zapewniający ich zrozumiałość; w formatach tekstowych umożliwiających wykorzystanie ich w alternatywnej i wspomagającej komunikacji, które mogą być przedstawiane za pomocą więcej niż jednego kanału sensorycznego; za pomocą czcionki o odpowiednim rozmiarze i kroju, z uwzględnieniem przewidywalnych warunków użytkowania oraz z zastosowaniem wystarczającego kontrastu i odstępów między literami, wierszami i akapitami; z alternatywną prezentacją treści nietekstowych; 3) wymóg jednolitości stron internetowych i aplikacji mobilnych w zakresie dotyczącym oferowania lub świadczenia usług objętych regulacją Polskiego aktu o dostępności przez zapewnienie ich postrzegalności, funkcjonalności, zrozumiałości i kompatybilności.
Szczegółowe wymagania dostępności dotyczące oferowania lub świadczenia usług bankowości detalicznej oraz handlu elektronicznego zostały uregulowane odpowiednio w art. 16 PAD oraz 18 PAD. Zalicza się do nich: 1) wymóg odpowiednio stosowany dla obu usług zapewnienia postrzegalności, funkcjonalności, zrozumiałości i kompatybilności metod identyfikacji, składania podpisów elektronicznych, bezpieczeństwa i usług płatniczych; 2) wymóg informacyjny dotyczący bankowości detalicznej określający poziom językowy przekazywanych informacji na poziomie biegłości językowej B2 zgodnie z Europejskim Systemem Opisu Kształcenia Językowego Rady Europy; 3) wymóg informacyjny dotyczący handlu elektronicznego dotyczący informowania o spełnianiu wymagań dostępności przez produkty albo usługi, jeżeli te informacje zostały podane przez obowiązany do tego podmiot gospodarczy.
Wskazane wymagania dostępności usług bankowości detalicznej oraz handlu elektronicznego nie mają więc postaci jednorodnej. Trudno wśród nich odnaleźć wymagania, które można by jednoznacznie przypisać do aspektu dostępności architektonicznej. Na pierwszym planie uwidocznione są aspekty dostępności informacyjno-komunikacyjnej oraz dostępności cyfrowej. Wymogi dostępności w aspekcie cyfrowym i informacyjno--komunikacyjnym, patrząc na redakcję przepisów Polskiego aktu o dostępności, jak i faktyczny sposób oferowania i świadczenia usług przez instytucje pożyczkowe, są ze sobą nierozerwalnie sprzężone. Można twierdzić, że wyraźna kategoryzacja wymogów dostępności oferowania i świadczenia usług, polegająca na przypisaniu ich do jednego ze wskazanych aspektów, byłaby niecelowa, praktycznie mało użyteczna.
Ustawodawca, konstruując wymogi dostępności oferowania i świadczenia usług bankowości detalicznej i handlu elektronicznego, nie posługuje się bezpośrednio pojęciami dostępności cyfrowej, informacyjno-komunikacyjnej czy architektonicznej. Niemniej, mając na uwadze dyspozycję art. 33 ust. 1 pkt 2 PAD, pośrednio odnosi się on do tej kwestii, nakładając na usługodawców obowiązek podania do publicznej wiadomości informacji o oferowanej lub świadczonej usłudze z uwzględnieniem faktu posiadania przez dany podmiot certyfikatu dostępności, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. Jednym z elementów takiego certyfikatu jest właśnie skrócony opis zapewnienia dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami w zakresie minimalnych wymagań dostępności cyfrowej, informacyjno-komunikacyjnej oraz architektonicznej odpowiednio określonych – co prawda dla sektora publicznego – w art. 6 tejże ustawy. Odnotowania wymaga fakt, że posiadanie certyfikatu nie jest obowiązkiem usługodawców, lecz może być cennym walorem dla organizacji, szczególnie w przypadku kontroli. Certyfikat służy bowiem potwierdzeniu spełnienia wymogów dostępności. Jednakże posiadanie certyfikatu nie oznacza, że dany podmiot może przez czteroletni okres jego obowiązywania zaprzestać prac w związku z dostępnością, jak zauważa Radosław Mędrzycki, certyfikat jest „swego rodzaju zobowiązaniem podmiotu certyfikowanego do utrzymywania minimalnego standardu dostępności”[50].
Poza wskazanym odesłaniem na istotę owych minimalnych wymogów wskazuje kształtująca się praktyka organów nadzoru. W wytycznych Prezesa PFRON dla podmiotów gospodarczych w zakresie zapewniania spełniania wymagań widoczne jest czerpanie z owych minimalnych wymagań[51] dla dostępności informacyjno-komunikacyjnej oraz dostępności cyfrowej.
W zakresie dostępności informacyjno-komunikacyjnej art. 6 pkt 3 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami wskazuje m.in. na kwestię zdalnego dostępu do usługi tłumacza polskiego języka migowego; zapewnienie środków technicznych do obsługi osób słabosłyszących; zapewnienie odpowiedniego formatu dokumentów na stronie internetowej, w tym m.in. tekstu łatwego do czytania. Wszystkie te wymagania co do istoty odnaleźć można w sposobach zapewniania dostępności usług rekomendowanych przez PFRON[52]. Jeżeli chodzi o dostępność cyfrową, to art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami odsyła w tym zakresie do ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych[53]. Jak wynika z art. 5 ust. 1 u.d.c., dostępność cyfrową zapewnia się poprzez zapewnienie zgodności stron internetowych i aplikacji mobilnych z załącznikiem do ustawy. Jak trafnie zauważają Ewa Marzec i Adam Pietrasiewicz, załącznik ten zawiera wymagania techniczne, które w załagodzonej wersji odpowiadają kryteriom sukcesu WCAG[54]. Jednocześnie art. 5 ust. 3 u.d.c. jest podstawą domniemania prawnego spełnienia wymagań dostępności w przypadku zapewnienia zgodności stron internetowych i aplikacji mobilnych z normą ETSI EN 301 549 V3.2.1.:2021. W wytycznych Prezes PFRON również bazuje na tejże normie, wielokrotnie odsyłając do wspomnianego już załącznika C[55].
Ponownie należy podkreślić, że norma zharmonizowana ETSI EN 301 549 V3.2.1 w swych założeniach referuje do WCAG 2.1. Pomimo niekwestionowanej użyteczności tej normy oraz WCAG 2.1 nie są one w pełni uniwersalnym narzędziem do zapewnienia dostępności cyfrowej oferowania i świadczenia usług bankowości detalicznej czy handlu elektronicznego dla osób z każdym rodzajem niepełnosprawności, a w szczególności w zakresie intelektu[56]. Faktu tego nie można zignorować, jak wynika bowiem z raportu PFRON, odpowiednio aż 16,7% respondentów badania określiło swój główny rodzaj niepełnosprawności jako niepełnosprawność intelektualną, kolejne 16,7% respondentów wskazało w tym zakresie spektrum autyzmu[57]. Zapewnienie nawet pełnej zgodności stron internetowych i aplikacji, w zakresie służącym do oferowania i świadczenia usług bankowości detalicznej czy handlu elektronicznego, z normą EN 301 549 V3.2.1 czy też wytycznymi WCAG 2.1 i 2.2 nie zlikwiduje barier dla znacznej części populacji osób niepełnosprawnych – przypuszczać można, że osób ze szczególnymi potrzebami mających trudności o tożsamej genezie jest jeszcze więcej, aniżeli wynika to z przywołanych danych[58]. Taki stan rzeczy, przy braku wykonania innych prac ukierunkowanych na zapewnienie dostępności oferowania lub świadczenia usług bankowości detalicznej lub handlu elektronicznego, z dużym prawdopodobieństwem należałoby ocenić negatywnie, tj. jako brak spełnienia wymogów dostępności. Wówczas dana instytucja pożyczkowa, zgodnie z art. 32 ust. 2 pkt 5 i 6 PAD, zobowiązana byłaby do podjęcia działań naprawczych, a następnie niezwłocznego poinformowania właściwego organu nadzoru o niespełnieniu wymagań dostępności oraz podjętych działaniach. Obowiązek ten w praktyce Rzecznika Finansowego zostaje rozszerzony także do przyszłych zaplanowanych działań naprawczych[59]. Jednocześnie trudno przewidzieć, jakie podejście do owego tematu będą miały inne organy właściwe w sprawach dostępności. Organy nadzoru właściwe do spraw dostępności – nie wliczając w to Prezesa PFRON oraz Rzecznika Finansowego – zdają się obecnie raczej biernie obserwować właściwy dla nich rynek, aniżeli aktywnie działać i ukierunkowywać podmioty gospodarcze na to, jak praktycznie należy podchodzić do wymogów dostępności.
Kontynuując rozważania w zakresie użyteczności WCAG 2.1 oraz normy EN 301 549 V3.2.1 dla spełnienia wymogów dostępności, wskazuje się, że mają one charakter uniwersalny[60], nie są one więc sprofilowane na specyfikę usług finansowych oraz w ograniczonym zakresie uwzględniają potrzeby osób z niepełnosprawnościami intelektualnymi i w spektrum autyzmu[61]. Wobec tych okoliczności zasadne jest pytanie, czy zapewnienie zgodności stron internetowych i aplikacji mobilnych instytucji pożyczkowych jest wystarczające, aby sprostać wymogom regulacyjnym Polskiego aktu o dostępności. W świetle wytycznych PFRON odpowiedź zdaje się być twierdząca[62]. Jednak patrząc funkcjonalnie, kluczowe jest nie to, czy spełnione będą wszystkie kryteria sukcesu zawarte odpowiednio w wytycznych czy normie, lecz to, aby użytkownicy chcący skorzystać z usług instytucji pożyczkowych, po pierwsze, mieli w ogóle techniczną możliwość to uczynić, a po drugie, zrobić to w warunkach przyjaznych dla użytkownika, a więc przede wszystkim sprzyjających podjęciu samodzielnej i przemyślanej decyzji o zaciągnięciu zobowiązania finansowego. Nie można zatem jednoznacznie przesądzić ani że spełnienie wszystkich kryteriów sukcesu określonych w WCAG 2.1 czy normie EN 301 549 V3.2.1 jest równoznaczne z zapewnieniem dostępności oferowania i świadczenia usług, ani że brak ich spełnienia jest równoznaczny z brakiem spełnienia wymagań dostępności usług. Poza kwestiami dostępności cyfrowej pozostaje jeszcze kwestia chociażby zapewnienia informacji na poziomie biegłości B2. Ani wytyczne PFRON, ani Polski akt o dostępności nie wskazują, w jaki sposób należy dokonać ewaluacji spełnienia tegoż wymogu. Praktycznym rozwiązaniem może być samodzielne dokonanie przez instytucję pożyczkową oceny, czy spełnienie zasad prostego języka, np. z normy ISO albo instytucji wydającej takiej certyfikaty, odpowiadać będzie biegłości B2. Niemniej wciąż pozostaje to sprawą nierozstrzygniętą, trudną zarówno na poziomie wdrożenia, jak i późniejszej oceny.
Wobec wysokiego poziomu ogólności przepisów Polskiego aktu o dostępności, wytycznych PFRON oraz sygnalizowanych trudności interpretacyjnych kluczowe dla instytucji pożyczkowych powinno być przemyślane poszukiwanie rozwiązań służących nie tyle formalnemu spełnieniu wymogów dostępności, ile ich faktycznej, funkcjonalnej przydatności dla prospektów oraz klientów korzystających z usług oferowanych lub świadczonych przez instytucje pożyczkowe. Brak pełnej zgodności z WCAG 2.1 czy normą EN 301 549 V3.2.1 z perspektywy celu regulacji nie jest równoznaczne z brakiem spełnienia wymagań dostępności, przyjęcie takiej jednej miary – pomijającej różnorodność rozwiązań biznesowych oraz technicznych – mogłoby okazać się wymaganiem logicznie niezasadnym oraz co więcej, potencjalnie uchybiającym zasadzie proporcjonalności.
3. Wymóg zrozumiałości w ustawie o kredycie konsumenckim
Jednym z atrybutów dostępności usług jest ich zrozumiałość rozumiana zgodnie z art. 5 pkt 38 PAD jako właściwość usługi lub jej części umożliwiająca zrozumienie treści i informacji związanych z korzystaniem z usługi zgodnie z jej przeznaczeniem. Wymóg ten obecny jest nie tylko w Polskim akcie o dostępności, ale także ustawie o kredycie konsumenckim. Wyrażony jest on expressis verbis w obowiązujących jeszcze art. 7, art. 25 oraz art. 29 u.k.k. Zakresem obejmuje odpowiednio reklamy, kwestię czynników wpływających na rzeczywistą roczną stopę oprocentowania oraz języka umowy o kredyt konsumencki. Aktualnie aspekty dostępności na gruncie u.k.k. regulowane są więc w sposób węższy, niż ma to miejsce w Polskim akcie o dostępności. Jak zostało zasygnalizowane, nawet w owym węższym zakresie trudność w zapewnianiu zrozumiałości może stwarzać specyfika usług finansowych. Sektor instytucji pożyczkowych w interakcjach z konsumentami, zaczynając od czynności przedkontraktowych i kończąc na wydaniu pokwitowania spełnienia świadczenia[63] – zaświadczenia o spłacie – posługuje się językiem bogatym w specjalistyczną terminologię. Jest to naturalnym następstwem faktu ekonomicznej natury usługi kredytu konsumenckiego znajdującym również odzwierciedlenie w działalności ustawodawcy, który nadaje niektórym ekonomicznym pojęciom ściśle określony sens na poziomie normatywnym[64]. Gros pojęć związanych z kredytem konsumenckim, począwszy od samego pojęcia kredytu konsumenckiego, ma swoje definicje legalne. Próby nieskoordynowanego uproszczenia terminologii mającej źródło bezpośrednio w ustawie przez wszystkie 96 instytucji pożyczkowych mogą okazać się negatywne w skutkach. Konsument, korzystając z usług różnych instytucji, mógłby otrzymywać komunikaty, których treść zasadniczo byłaby tożsama, ale sposób sformułowania zdywersyfikowany, co osłabiałoby ogólną zrozumiałość na rynku usług kredytu konsumenckiego.
Instytucje pożyczkowe z jednej strony zobowiązane są do takiego prezentowania treści (w reklamach, umowach, formularzach informacyjnych i regulaminach), który będzie spójny z ustawową nomenklaturą, z drugiej strony natomiast, zobowiązane są do tego, aby zapewnić konsumentowi dostęp do takiej wiedzy, która umożliwi mu podjęcie świadomej decyzji co do zaciągnięcia zobowiązania finansowego[65]. Miarą interpretacyjną jest tu figura „przeciętnego konsumenta”. Zgodnie z definicją legalną „przeciętnego konsumenta” zawartą w art. 2 pkt 8 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym[66] jest to konsument, który jest dostatecznie dobrze poinformowany, uważny i ostrożny; oceny dokonuje się z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych, językowych i przynależności danego konsumenta do szczególnej grupy konsumentów, przez którą rozumie się dającą się jednoznacznie zidentyfikować grupę konsumentów, szczególnie podatną na oddziaływanie praktyki rynkowej lub na produkt, którego praktyka rynkowa dotyczy, ze względu na szczególne cechy, takie jak wiek, niepełnosprawność fizyczna lub umysłowa. Ocenę realizacji wspomnianych obowiązków, w tym informacyjnych, w zakresie kredytu konsumenckiego sprowadzić można do pytania, czy przeciętny konsument był w stanie na podstawie brzmienia otrzymanych dokumentów (formularza informacyjnego, regulaminu oraz umowy) wyznaczających warunki, na jakich zaciąga zobowiązanie kredytowe, „jasno określić ewolucję zakresu swojego zobowiązania w trakcie wykonywania tej umowy”[67]. Mając na uwadze dyspozycję art. 29 ust. 3 u.k.k. w zw. z art. 45 ust. 1 u.k.k., brak spełnienia wymogów dostępności umowy, szczególnie jeżeli chodzi o kwestię zrozumiałości, chociaż jest to ocenne, może być podstawą skorzystania przez konsumenta z tzw. sankcji kredytu darmowego[68]. W przypadku wdania się na tym tle przez konsumenta w spór z instytucją pożyczkową sąd każdorazowo w sposób zindywidualizowany rekonstruuje pojęcie przeciętnego konsumenta[69] na potrzeby sprawy oraz dokonuje wspomnianej ewaluacji, w której następstwie ocenia, czy w danym przypadku umowa kredytu konsumenckiego jest zrozumiała.
Konkludując rozważania w zakresie dotyczącym „przeciętnego konsumenta” w kontekście realizacji obowiązków informacyjnych, należy zauważyć, że konsument w tym przypadku nie jest tzw. „racjonalnym uczestnikiem rynku”[70] w rozumieniu nauk ekonomicznych. Ochrona konsumenta wymaga szeroko rozumianej uczciwości przedsiębiorcy, a więc nie chodzi tu tylko o ujawnienie wszystkich istotnych informacji o danej usłudze, ważne są również forma, zadbanie, aby sposób prezentacji treści w ostatecznym rozrachunku nie wprowadzał konsumenta w błąd[71]. Oznacza to nie tylko, że informacje podawane przez instytucje pożyczkowe mają być zgodne z prawdą, ale i aby możliwie maksymalnie ograniczyć wpływ heurystyk i błędów poznawczych po stronie konsumenta szczególnie w procesie decydowania o skorzystaniu z usługi kredytu konsumenckiego.
Istniejący już wymóg zrozumiałości w kontekście kredytu konsumenckiego uległ aktualnie wzmocnieniu przez objęcie wymogami dostępności oferowania i świadczenia usług kredytu konsumenckiego. Mając na uwadze treść projektu nowej ustawy o kredycie konsumenckim, będzie on dalej wzmacniany. W konsekwencji mądre wdrożenie wymogów dostępnościowych już we wczesnych fazach obowiązywania Polskiego aktu o dostępności może być podstawą jakościowo lepszego przygotowania instytucji pożyczkowej do zbliżającego się kolejnego wdrożenia regulacyjnego dotyczącego kredytu konsumenckiego.
Wnioski
Polski ustawodawca, mimo że Europejski akt o dostępności nie podlega pełnej harmonizacji, zdecydował się na implementację bez wprowadzania większych odstępstw od polskiego tłumaczenia dyrektywy. W konsekwencji Polski akt o dostępności ma charakter nazbyt ogólnikowy. Problematyka dostępności oferowania i świadczenia usług wymaga elastyczności i zachowania pewnego poziomu otwartości, tak aby możliwe było ustawiczne realizowanie celu jej obowiązywania z uwzględnieniem nowych praktycznych rozwiązań służących osobom ze szczególnymi potrzebami. Niemniej jednak nadmierna ogólność tekstu normatywnego implikuje występowanie licznych cieni semantycznych, których następstwem jest wielość możliwych interpretacji oraz trudności w stosowaniu tak skonstruowanego prawa.
Zasadniczym problemem zarówno Polskiego aktu o dostępności, wytycznych PFRON, WCAG 2.1, a także normy EN 301 549 V3.2.1 jest fakt, że rozwiązania w nich zawarte nie są jeszcze dostosowane do realiów oferowania i świadczenia usług przez instytucje pożyczkowe. Fakt ten sprzyja narastaniu niepewności szczególnie w pierwszych latach obowiązywania Polskiego aktu o dostępności. W celu ich ograniczenia konieczne jest wzmacnianie współpracy między sektorem instytucji pożyczkowych, regulatorami oraz przedstawicielami organizacji działających na rzecz osób ze szczególnymi potrzebami[72] – tak jak aktualnie czyni to Rzecznik Finansowy wespół z m.in. Związkiem Banków Polskich[73]. Efektem takiej współpracy powinny być nowe wytyczne uwzględniające zarówno perspektywę sektora finansowego, organów nadzoru, jak i osób, którym mają one służyć. Współpraca ta powinna również być impulsem do przeglądu innych regulacji finansowych, a następnie zaproponowania adekwatnych zmian prawa uwzględniających dostępność. Poprzez taką synergię możliwe będzie osiąganie nie tylko jakościowo lepszego prawa, lecz przede wszystkim bardziej wymiernych rezultatów jego stosowania.
Wobec poczynionych ustaleń, przy ograniczonej możliwości skorzystania przez instytucje pożyczkowe z art. 85 PAD, uprawnione zdaje się być twierdzenie, że likwidacja barier w przypadku sektora finansowego powinna rozpocząć się właśnie od obowiązków prawnych, których równoczesne spełnienie wraz z wymogami dostępności stwarza ryzyko braku zgodności z regulacjami sektorowymi, czego przykładem jest formularz informacyjny (zarówno w obowiązującej, jak i projektowanej ustawie o kredycie konsumenckim jest to dokument trudny w odbiorze, nieuwzględniający zasad prostego języka). Z perspektywy zarządzania legislacyjnym ryzykiem prawnym[74] jest to sytuacja niezwykle trudna, instytucje finansowe w pewnym zakresie będą musiały bowiem zdecydować, które ryzyko braku zgodności jest dla nich akceptowalne: czy wynikające z regulacji sektorowych – jak ustawa o kredycie konsumenckim – czy Polskiego aktu o dostępności. Konieczne jest więc podejmowanie przez ustawodawcę dalszych działań pozytywnych, tak aby wyeliminować albo przynajmniej znacząco ograniczyć ryzyko braku zgodności. Dopiero przez szeroki dialog, dalsze zmiany przepisów prawa oraz – co niemniej ważne – konsekwentne budowanie świadomości[75] w instytucjach pożyczkowych i innych instytucjach finansowych możliwe będzie efektywne zmienianie świata finansów na inkluzywniejszy.
Bibliografia
Bagniewski B., Kubiczek J., Żuchowska Z., BNPL in the Consumerism World: About the Excessive Debt Trap, „Finanse i Prawo Finansowe” 2024, nr 4.
Cabak A., Badanie nadmiernej pewności siebie oraz preferencji ryzyka wśród profesjonalnych i nieprofesjonalnych uczestników rynku wraz z próbą wskazania powiązań badanych fenomenów, „Psychologia Ekonomiczna” 2013, nr 4.
Cała-Wacinkiewicz E., Od konstytucyjnie wywodzonej dostępności w stronę prawa do dostępności?, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2023, nr 6.
Cendrowicz D., Rokicka-Murszewska K., Administracja świadcząca jako miejsce spotkań jednostki z władzą publiczną, [w:] Prawo administracyjne jako miejsce spotkań. Księga Jubileuszowa dedykowana profesorowi Jerzemu Supernatowi, red. B. Kowalczyk, K. Kulińska-Jachowska, Ł. Prus, M. Tabernacka, Wrocław 2024.
Czech T., Kredyt konsumencki. Komentarz, 2025, LEX, komentarz do art. 5.
Czuchwicki F., Umowa kredytu konsumenckiego, Warszawa 2025.
Drabarz A., Harmonising Accessibility in the EU Single Market: Challenges for Making The European Accessibility Act Work, „Review of European and Comparative Law” 2020, nr 4.
Ferri D., Favalli S., Web Accessibility for People with Disabilities in the European Union: Paving the Road to Social Inclusion, „Societies” 2018, nr 2.
Gibbs I., Kraemer L.K., Dedrick J., Environment and Policy Factors Shaping Global E-Commerce Diffusion: A Cross-Country Comparison, „The Information Society” 2003, nr 19.
Kennedy H., Evans S., Thomas S., Can the Web Be Made Accessible for People with Intellectual Disabilities?, „Information Society” 2011, nr 1.
Koleśnik J., Bankowość detaliczna, [w:] Świat bankowości, red. M. Zalewska, Warszawa 2019.
Konopielko Ł., Wołoszyn M., Wytrębowicz J., Handel elektroniczny. Ewolucja i perspektywy, Warszawa 2016.
Kopaczyńska-Pieczniak K., Zasada uczciwości kupieckiej jako zasada prawa handlowego, „Studia Iuridica Lublinensia” 2016, nr 1.
Kowalewska E., [w:] Ustawa o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze. Komentarz, red. E. Cała-Wacinkiewicz, W.S. Staszewski, Warszawa 2025.
Lidke R., Rzecznik Finansowy o współpracy z sektorem bankowym przy wprowadzaniu przepisów o dostępności cyfrowe, 30 czerwca 2025 r., https://bank.pl/rzecznik-finansowy-o-wspolpracy-z-sektorem-bankowym-przy-wprowadzaniu-przepisow-o-dostepnosci-cyfrowej/.
Lipowicz I., Godność ludzka w świetle prawa administracyjnego, „Przegląd Filozoficzno--Literacki” 2012, nr 1–2.
Lutkiewicz-Rucińska A., [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, 2025, LEX, komentarz do art. 462.
Marzec E., [w:] Ustawa o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze. Komentarz, red. R. Mędrzycki, 2025, LEX, komentarz do art. 21.
Marzec E., Pietrasiewicz A., [w:] Ustawa o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych, red. K. Czaplicki, G. Szpor, Warszawa 2020, LEX, komentarz do art. 5.
Mędrzycki R., Dostępność informacyjno-komunikacyjna w świetle przepisów prawa administracyjnego, Warszawa 2024.
Mędrzycki R., [w:] Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. Komentarz, red. K. Roszewska, 2021, LEX, komentarz do art. 19.
Mędrzycki R., Czaplicki K., Marzec E., Szyrski M., [w:] Ustawa o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze. Komentarz, red. R. Mędrzycki, 2025, LEX, komentarz do art. 5 pkt 32.
Mędrzycki R., Obowiązki jednostek samorządu terytorialnego w zakresie zapewniania dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, „Studia Prawnoustrojowe” 2023, nr 60.
Mędrzycki R., Zasada solidarności społecznej w prawie samorządu terytorialnego, Warszawa 2021.
Modras A., Zarządzanie ryzykiem prawnym w bankowości, Warszawa 2023.
Ofiarski Z., Rejestr instytucji pożyczkowych – prawny instrument poprawy bezpieczeństwa na rynku pożyczek konsumenckich, „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” 2019, nr 6.
Paluszkiewicz M., Reasonable Accommodation As a Means of Ensuring Access to Work for Persons With Disabilities in the Polish Legal System, „Prawo i Więzi” 2023, nr 3 (46).
Pierzchała M., Krudysz K., Nalepa D., Pizło N., Sawicki J., Kotliński A., Szelezin A., Raport końcowy. Badania potrzeb osób niepełnosprawnych w Polsce, Warszawa 2024.
Rogoń D., Cyfryzacja procesu zawierania umów o kredyt konsumencki, „Monitor Prawa Bankowego” 2022, nr 7–8.
Rogoń D., Termin do złożenia oświadczenia konsumenta dotyczącego sankcji kredytu darmowego, „Monitor Prawa Bankowego” 2025, nr 1.
Roszewska K., Accessibility – One of the Human Rights or the Means of Their Implementation, „Prawo i Więź” 2021, nr 3.
Roszewska K., Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami – zakres przedmiotowy i podmiotowy ustawy. Część druga, „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” 2023, nr 4.
Roszewska K., Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami – podłoże prawne i społeczne przyjęcia ustawy. Część pierwsza, „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” 2022, nr 12.
Rutkowska-Tomaszewska E., Praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów na rynku usług finansowych ze szczególnym uwzględnieniem rynku usług bankowych na przykładzie wybranych najnowszych decyzji Prezesa UOKiK, „Internetowy Kwartalnik Antymonopolowy i Regulacyjny” 2014, nr 5.
Sieradzka M., Praktyki rynkowe wprowadzające w błąd w działalności reklamowej interpretacji pojęcia „przeciętny konsument”. Glosa do wyroku SN z dnia 4 marca 2014 r., III SK 34/13, 2015, LEX.
Szmygin B., Dostępność architektoniczna obiektów zabytkowych dla osób ze szczególnymi potrzebami, Warszawa 2022.
Szpor G., Jawność i jej ograniczenia, t. 1. Idee i pojęcia, Warszawa 2016.
Tereszkiewicz P., Obowiązki informacyjne w umowach o usługi finansowe, Warszawa 2015.
Waliszewski K., Cichowicz E., Gębski Ł, Kliber F., Kubiczek J., Niedziółka P., Solarz M., Warchlewska A., The role of the Lendtech sector in the consumer credit market in the context of household financial exclusion, „Oeconomia Copernicana” 2023, nr 2.
Zapadka P., Bezprawne prowadzenie działalności bankowej – zagrożenia ze strony parabanków, [w:] Iura et negotia. Księga Jubileuszowa z okazji 15-lecia Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, red. A. Tarwacka, Warszawa 2015.
Zapolska K., Nowoczesne technologie i ich wpływ na przedsiębiorców i działalność gospodarczą – zarys tematu, „Palestra” 2025, nr 1.
Ziemba M., Consumer in the Buy Now, Pay Later Market – Opportunities and Threats, „Finanse i Prawo Finansowe” 2024, nr 3.
[1] Osoby niepełnosprawne w 2023 r., https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5487/26/6/1/osoby_niepelnosprawne_w_2023_r.pdf [dostęp: 10 lipca 2025 r.].
[2] Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1411).
[3] K. Roszewska, Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami – zakres przedmiotowy i podmiotowy ustawy. Część druga, „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” 2023, nr 4, s. 23–24.
[4] O istocie aktywizmu administracji publicznej zob. D. Cendrowicz, K. Rokicka-Murszewska, Administracja świadcząca jako miejsce spotkań jednostki z władzą publiczną, [w:] Prawo administracyjne jako miejsce spotkań. Księga Jubileuszowa dedykowana profesorowi Jerzemu Supernatowi, red. B. Kowalczyk, K. Kulińska-Jachowska, Ł. Prus, M. Tabernacka, Wrocław 2024, s. 601–602.
[5] Poprzez relację należy tu rozumieć zarówno relacje wewnętrzne w sytuacji, gdy osoba ze szczególnymi potrzebami wchodzi do wewnętrznej struktury organizacyjnej danego podmiotu, jak i relację zewnętrzną, w której osoba taka korzysta z usług tego podmiotu. Zob. M. Paluszkiewicz, Reasonable Accommodation As a Means of Ensuring Access to Work for Persons With Disabilities in the Polish Legal System, „Prawo i Więzi” 2023, nr 3 (46), s. 447–467; K. Roszewska, Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami – podłoże prawne i społeczne przyjęcia ustawy. Część pierwsza, „Praca i Zabezpieczenie Społeczne” 2022, nr 12, s. 19–25.
[6] T. Wrocławska, Uwagi w przedmiocie obowiązku pracodawcy zapewnienia racjonalnych usprawnień w miejscu pracy, „Radca Prawny” 2024, nr 4 (41), s. 72.
[7] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/882 z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie wymogów dostępności produktów i usług (Dz.U. UE L z 2019 r. nr 151, s. 70), dalej: Europejski akt o dostępności lub EAD).
[8] Ustawa z dnia 26 kwietnia 2024 r. o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze (Dz.U. poz. 731), dalej: Polski akt o dostępności lub PAD.
[9] Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1497 z późn. zm.), dalej: u.k.k.
[10] Z. Ofiarski, Rejestr instytucji pożyczkowych – prawny instrument poprawy bezpieczeństwa na rynku pożyczek konsumenckich, „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” 2019, nr 6, s. 3–4.
[11] P. Zapadka, Bezprawne prowadzenie działalności bankowej – zagrożenia ze strony parabanków, [w:] Iura et negotia. Księga Jubileuszowa z okazji 15-lecia Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, red. A. Tarwacka, Warszawa 2015, s. 352.
[12] Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1646 z późn. zm.), dalej: u.p.b.
[13] Odnotowania wymaga fakt, że po wejściu w życie ustawy implementującej dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2225 z dnia 18 października 2023 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającą dyrektywę 2008/48/WE regulowana stanie się nie tylko kluczowa działalność instytucji pożyczkowych (udzielanie kredytu konsumenckiego), ale także świadczenie usług dodatkowych oraz odpowiednio doradczych.
[14] M. Ziemba, Consumer in the Buy Now, Pay Later Market – Opportunities and Threats, „Finanse i Prawo Finansowe” 2024, nr 3, s. 83.
[15] K. Waliszewski et al., The role of the Lendtech sector in the consumer credit market in the context of household financial exclusion, „Oeconomia Copernicana” 2023, nr 2, s. 628.
[16] B. Bagniewski, J. Kubiczek, Z. Żuchowska, BNPL in the Consumerism World: About the Excessive Debt Trap, „Finanse i Prawo Finansowe” 2024, nr 4, s. 50.
[17] M. Ziemba, Consumer in the Buy Now, Pay Later Market – Opportunities and Threats, „Finanse i Prawo Finansowe” 2024, nr 3, s. 85.
[18] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2225 z dnia 18 października 2023 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylająca dyrektywę 2008/48/WE (Dz.U. UE L z 2023 r. poz. 2225 z późn. zm.), dalej: CCD2.
[19] F. Czuchwicki, Umowa kredytu konsumenckiego, Warszawa 2025, s. 50–51.
[20] Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 611 z późn. zm.).
[21] Zob. Rejestr Instytucji Pożyczkowych, https://rpkip.knf.gov.pl/index.html?type=RIP [dostęp: 10 lipca 2025 r.], Rejestr Krajowych Instytucji Płatniczych, https://e-rup.knf.gov.pl/?type=PSD_PI [dostęp: 10 lipca 2025 r.], Rejestr Małych Instytucji Płatniczych, https://e-rup.knf.gov.pl/?type=PSD_EPI@MIP [dostęp: 10 lipca 2025 r.].
[22] Przykładem takiej instytucji pożyczkowej może być EdenFinance sp. z o.o. mająca bogatą ofertę różnego rodzaju usług o charakterze mieszanym. Zob. https://edenfinance.pl/oferta-pozyczek.html [dostęp: 10 lipca 2025 r.].
[23] K. Zapolska, Nowoczesne technologie i ich wpływ na przedsiębiorców i działalność gospodarczą – zarys tematu, „Palestra” 2025, nr 1, s. 107.
[24] Ł. Konopielko, M. Wołoszyn, J. Wytrębowicz, Handel elektroniczny. Ewolucja i perspektywy, Warszawa 2016, s. 51.
[25] Zob. projekt ustawy o kredycie konsumenckim opublikowany 7 lipca 2025 r. Numer wykazu: UC82. Kadencja X, https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12399650 [dostęp: 4 października 2025 r.].
[26] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 575/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wymogów ostrożnościowych dla instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych, zmieniające rozporządzenie (UE) nr 648/2012 (Dz.U. UE L z 2013 r. nr 176, s. 1 z późn. zm.), dalej: rozporządzenie.
[27] J. Koleśnik, Bankowość detaliczna, [w:] Świat bankowości, red. M. Zalewska, Warszawa 2019, s. 233.
[28] E. Kowalewska, [w:] Ustawa o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze. Komentarz, red. E. Cała-Wacinkiewicz, W.S. Staszewski, Warszawa 2025, s. 93.
[29] Jest to jedna z podstaw ograniczenia spełnienia wymogów dostępności. Oczywiście nie można apriorycznie uznać, czy przytoczona sytuacja w danej konkretnej instytucji będzie nadmiernym obciążeniem, konieczne jest przeprowadzenie tzw. oceny adekwatności. Zob. E. Marzec, [w:] Ustawa o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze. Komentarz, red. R. Mędrzycki, 2025, LEX, komentarz do art. 21, nb 2–5.
[30] J. Gibbs, L.K. Kraemer, J. Dedrick, Environment and Policy Factors Shaping Global E-Commerce Diffusion: A Cross-Country Comparison, „The Information Society” 2003, nr 19, s. 5–18. Cyt. za: Ł. Konopielko, M. Wołoszyn, J. Wytrębowicz, Handel elektroniczny. Ewolucja i perspektywy, Warszawa 2016, s. 12, https://www.lazarski.pl/fileadmin/user_upload/oficyna/Ius_Novum/2018/ksiazki/Handel_elektroniczny._Ewolucja_i_09perspektywy__1_.pdf [dostęp: 1 września 2025 r.].
[31] R. Mędrzycki et al., [w:] Ustawa o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze. Komentarz, red. R. Mędrzycki, 2025, LEX, komentarz do art. 5 pkt 32, nb 1.
[32] R. Mędrzycki, Dostępność informacyjno-komunikacyjna w świetle przepisów prawa administracyjnego, Warszawa 2024, s. 30. Zob. szerzej o pojęciach dostępności E. Cała-Wacinkiewicz, Od konstytucyjnie wywodzonej dostępności w stronę prawa do dostępności? „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2023, nr 6, s. 167–170.
[33] K. Roszewska, Accessibility – One of the Human Rights or the Means of Their Implementation, „Prawo i Więź” 2021, nr 3, s. 172–173.
[34] Zob. D. Rogoń, Cyfryzacja procesu zawierania umów o kredyt konsumencki, „Monitor Prawa Bankowego” 2022, nr 7–8, s. 49–70.
[35] Ustawa z dnia 12 lipca 2024 r. – Prawo komunikacji elektronicznej (Dz.U. poz. 1221 z późn. zm.).
[36] R. Mędrzycki, Dostępność informacyjno-komunikacyjna w świetle przepisów prawa administracyjnego, Warszawa 2024, s. 38.
[37] Zob. uzasadnienie projektu ustawy o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze, druk nr 241, Kadencja X, https://www.sejm.gov.pl/Sejm10.nsf/druk.xsp?nr=241 [dostęp: 1 października 2025 r.].
[38] D. Ferri S. Favalli, Web Accessibility for People with Disabilities in the European Union: Paving the Road to Social Inclusion,„Societies” 2018, nr 2, s. 4.
[39] Zob. W3C Accessibility Guidelines (WCAG) 3.0, w3.org [dostęp: 15 września 2025 r.].
[40] Zob. https://www.w3.org/TR/wcag-3.0/.
[41] Accessibility requirements for ICT products and services, s. 9–10, https://www.etsi.org/deliver/etsi_en/301500_301599/301549/03.02.01_60/en_301549v030201p.pdf [dostęp: 5 listopada 2025 r.].
[42] R. Mędrzycki, Dostępność informacyjno-komunikacyjna w świetle przepisów prawa administracyjnego, Warszawa 2024, s. 48.
[43] Zob. Norma ISO 24495-1:2023, Plain Language, https://www.iso.org/standard/78907.html [dostęp: 17 września 2025 r.].
[44] Zob. Informacja dla wszystkich. Europejskie standardy przygotowania tekstu łatwego do czytania i zrozumienia, Warszawa 2012, https://www.inclusion-europe.eu/wp-content/uploads/2015/03/Informacja-dla-wszystkich-internet_0.pdf [dostęp: 17 czerwca 2025 r.].
[45] R. Mędrzycki, Obowiązki jednostek samorządu terytorialnego w zakresie zapewniania dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, „Studia Prawnoustrojowe” 2023, nr 60, s. 288–289.
[46] Więcej o regulacjach, rodzajach, metodach komunikacji wspomagającej i alternatywnej zob. Model realizacji usług publicznych dla osób z trudnościami w komunikowaniu się, https://firr.org.pl/wp-content/uploads/2022/11/Model-realizacji-uslug-publicznych-dla-osob-z-trudnosciami-w-komunikowaniu-sie.pdf [dostęp: 5 listopada 2025 r.].
[47] G. Szpor, Jawność i jej ograniczenia, t. 1. Idee i pojęcia, Warszawa 2016, s. IX.
[48] I. Lipowicz, Godność ludzka w świetle prawa administracyjnego, „Przegląd Filozoficzno-Literacki” 2012, nr 1–2, s. 105–108; R. Mędrzycki, Zasada solidarności społecznej w prawie samorządu terytorialnego, Warszawa 2021, s. 81.
[49] B. Szmygin, Dostępność architektoniczna obiektów zabytkowych dla osób ze szczególnymi potrzebami, Warszawa 2022, s. 147. Cyt. za: R. Mędrzycki, Dostępność informacyjno-komunikacyjna w świetle przepisów prawa administracyjnego, Warszawa 2024, s. 34.
[50] R. Mędrzycki, [w:] Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. Komentarz, red. K. Roszewska, 2021, LEX, komentarz do art. 19, nb 4.
[51] Wytyczne Prezesa PFRON. Jak zapewnić dostępność produktów i usług. Wytyczne dla podmiotów gospodarczych w zakresie zapewniania spełniania wymagań dostępności produktów i usług, Warszawa 2025, https://www.pfron.org.pl/fileadmin/News/centralne/2025/2025-06-02_wytyczne/Wytyczne_Jak_zapewnic_dostepnosc_produktow_i_uslug_543.pdf?utm_campaign=pfron&utm_source=df&utm_medium=
download [dostęp: 20 września 2025 r.], dalej: wytyczne PFRON.
[52] Zob. wytyczne PFRON, s. 41–47.
[53] Ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1440), dalej: u.d.c.
[54] E. Marzec, A. Pietrasiewicz, [w:] Ustawa o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych, red. K. Czaplicki, G. Szpor, Warszawa 2020, LEX, komentarz do art. 5, nb 3.
[55] Zob. wytyczne PFRON, s. 41–47.
[56] H. Kennedy, S. Evans, S. Thomas, Can the Web Be Made Accessible for People with Intellectual Disabilities?, „Information Society” 2011, nr 1, s. 29–39.
[57] M. Pierzchała et al., Raport końcowy. Badania potrzeb osób niepełnosprawnych w Polsce, Warszawa 2024, s. 22, https://www.pfron.org.pl/fileadmin/Badania_i_analizy/2024/Badanie_potrzeb_ON/Raport_koncowy_Badanie_potrzeb_ON_w_Polsce_09.2024.pdf?utm_campaign=pfron&utm_source=df&utm_medium=
download [dostęp: 21 lipca 2025 r.].
[58] R. Mędrzycki, Dostępność informacyjno-komunikacyjna w świetle przepisów prawa administracyjnego, Warszawa 2024, s. 69–70.
[59] Zob. Formularz zgłoszenia przez podmiot gospodarczy niedostępności oferowanych lub świadczonych usług bankowości detalicznej, https://rf.gov.pl/dostepnosc/dla-uslugodawcow/ [dostęp: 28 września 2025 r.].
[60] E. Kowalewska, [w:] Ustawa o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności…, s. 154.
[61] Przy czym odnotować należy, że z usług instytucji pożyczkowych raczej w ograniczonym zakresie będą mogły korzystać osoby ze znacznymi problemami intelektualnymi, które z tegoż powodu są ubezwłasnowolnione.
[62] Zob. wytyczne PFRON, s. 13.
[63] Zob. A. Lutkiewicz-Rucińska, [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, 2025, LEX, komentarz do art. 462.
[64] Zob. T. Czech, Kredyt konsumencki. Komentarz, 2025, LEX, komentarz do art. 5.
[65] E. Rutkowska-Tomaszewska, Praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów na rynku usług finansowych ze szczególnym uwzględnieniem rynku usług bankowych na przykładzie wybranych najnowszych decyzji Prezesa UOKiK, „Internetowy Kwartalnik Antymonopolowy i Regulacyjny” 2014, nr 5, s. 87–88; P. Tereszkiewicz, Obowiązki informacyjne w umowach o usługi finansowe, Warszawa 2015, s. 250–255.
[66] Ustawa z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 845).
[67] Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 13 lutego 2025 r., C-472/23, Lexitor sp. z o.o. przeciwko A.B. S.A., LEX nr 3827620.
[68] Zob. D. Rogoń, Termin do złożenia oświadczenia konsumenta dotyczącego sankcji kredytu darmowego, „Monitor Prawa Bankowego” 2025, nr 1, s. 63–79; F. Czuchwicki, Umowa kredytu konsumenckiego, Warszawa 2025, s. 244–250.
[69] M. Sieradzka, Praktyki rynkowe wprowadzające w błąd w działalności reklamowej interpretacji pojęcia „przeciętny konsument”. Glosa do wyroku SN z dnia 4 marca 2014 r., III SK 34/13, 2015, LEX.
[70] Zob. A. Cabak, Badanie nadmiernej pewności siebie oraz preferencji ryzyka wśród profesjonalnych i nieprofesjonalnych uczestników rynku wraz z próbą wskazania powiązań badanych fenomenów, „Psychologia Ekonomiczna” 2013, nr 4, s. 26–27.
[71] K. Kopaczyńska-Pieczniak, Zasada uczciwości kupieckiej jako zasada prawa handlowego, „Studia Iuridica Lublinensia” 2016, nr 1, s. 173.
[72] A. Drabarz, Harmonising Accessibility in the EU Single Market: Challenges for Making The European Accessibility Act Work, „Review of European and Comparative Law” 2020, nr 4, s. 100.
[73] Zob. R. Lidke, Rzecznik Finansowy o współpracy z sektorem bankowym przy wprowadzaniu przepisów o dostępności cyfrowe, 30 czerwca 2025 r., https://bank.pl/rzecznik-finansowy-o-wspolpracy-z-sektorem-bankowym-przy-wprowadzaniu-przepisow-o-dostepnosci-cyfrowej/ [dostęp: 4 października 2025 r.].
[74] O pojęciu ryzyka prawnego oraz ryzyka braku zgodności zob. A. Modras, Zarządzanie ryzykiem prawnym w bankowości, Warszawa 2023, s. 40–52.
[75] Przykładem takich działań są wydarzenia organizowane przez Rzecznika Finansowego, jak np. konferencja „Dostępność 2025: wyzwania i perspektywy dla sektora finansowego”, https://www.youtube.com/watch?v=IY83S9msK30 [dostęp: 4 października 2025 r.].
